Wieża Ciśnień Leszno

W północnej części Leszna, przy ulicy Kościuszki, stoi ceglana wieża, która przez 80 lat dostarczała wodę mieszkańcom miasta. Dziś to jedno z nielicznych miejsc w Wielkopolsce, gdzie można wejść do wnętrza zabytkowej wieży ciśnień i zobaczyć, jak działał system wodociągowy z końca XIX wieku. Od 2022 roku obiekt pełni funkcję centrum nauki z interaktywnymi ekspozycjami.

Historia leszczyńskiego wodociągu

Pod koniec XIX wieku Leszno liczyło około 14 tysięcy mieszkańców i pilnie potrzebowało nowoczesnego systemu zaopatrzenia w wodę. Komisja miejska zdecydowała o budowie kompletnej infrastruktury wodociągowej – studni i stacji pomp pod Zaborowem oraz wieży ciśnień w najwyższym punkcie miasta.

Budowę zlecono lokalnemu mistrzowi murarskiemu i ciesielskiemu Heinrichowi Müllerowi, który 17 sierpnia 1899 roku rozpoczął wykopy pod fundamenty. Prace szły sprawnie – już w połowie listopada budowla osiągnęła wysokość 12 metrów. Regularna eksploatacja rozpoczęła się 15 października 1900 roku.

System działał na zasadzie dwóch maszyn parowych, które napędzały pompy tłoczące wodę z wydajnością 180 metrów sześciennych na godzinę. Roczne zapotrzebowanie miasta szacowano wówczas na pół miliona metrów sześciennych wody. Wieża służyła mieszkańcom przez 80 lat – zbiornik wyłączono z ruchu dopiero w 1980 roku.

Wieżę zbudowano w najwyższym punkcie Leszna, co pozwoliło zredukować jej wysokość i koszty budowy. Dzięki naturalnemu wzniesieniu terenu woda mogła sprawniej docierać grawitacyjnie do niżej położonych części miasta.

Architektura wieży ciśnień

Obiekt ma 28 metrów wysokości i utrzymany jest w stylistyce skromnego historyzmu z przemysłowym charakterem. Widać w nim aluzje do architektury romańskiej i gotyckiej, co było typowe dla budowli użyteczności publicznej z przełomu XIX i XX wieku.

Masywny ceglany cokół ma średnicę zewnętrzną 13,6 metra i odcięty jest od trzonu pasem granitowego gzymsu. Na wysokości około 23 metrów trzon przechodzi w głowicę, w której mieścił się zbiornik na wodę o pojemności 400 metrów sześciennych.

We wnętrzu znajdują się kręcone schody wiodące na żelazną galerię podzbiornikową. Z niej można przejść na pomost obsługowy wokół zbiornika. To właśnie te schody i galerie są dziś jedną z atrakcji dla zwiedzających.

Centrum nauki w wieży

W 1998 roku wieżę wpisano do rejestru zabytków jako jedną z najstarszych i najlepiej zachowanych wież ciśnień w Wielkopolsce. Prawdziwa metamorfoza przyszła jednak w 2022 roku, kiedy obiekt zaadaptowano na centrum nauki prowadzone przez Wodociągi Leszczyńskie.

Wnętrze podzielono na cztery sale tematyczne. W „Myślicielni” znajdują się eksponaty multimedialne i interaktywne gry związane z nauką i odkryciami naukowymi. Zwiedzający mogą samodzielnie eksperymentować i poznawać różne zjawiska.

Ekspozycja pokazuje nie tylko historię leszczyńskiego wodociągu, ale też szerszy kontekst – jak działają systemy wodociągowe, skąd bierze się woda w kranach i jakie wyzwania stoją przed współczesną infrastrukturą wodną. Część wystaw ma charakter edukacyjny, skierowany szczególnie do szkół.

Podczas Nocy Muzeów w maju 2025 roku Wodociągi Leszczyńskie zaprosiły do wieży na wystawę i prezentacje dotyczące żużla – pokazując tym samym, że obiekt służy również jako przestrzeń dla różnych wydarzeń kulturalnych.

Dla kogo to miejsce

Wieża sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Interaktywne eksponaty zachęcają do zabawy i eksperymentowania, a samo wejście po kręconych schodach na górę to przygoda, która zostaje w pamięci młodszych zwiedzających.

Zainteresuje też miłośników architektury przemysłowej i historii techniki. Nie każdy dzień można zobaczyć wnętrze stuletniej wieży ciśnień z oryginalnym zbiornikiem i galerią obsługową. To kawałek historii inżynierii, który w większości polskich miast już nie istnieje lub jest niedostępny.

Dla osób szukających nietypowych punktów widokowych w mieście – wieża stoi w zabytkowej, zielonej części Leszna i z górnych poziomów rozciąga się widok na okolicę.

Wieża kolejowa – drugi obiekt w Lesznie

Warto wiedzieć, że Leszno ma dwie wieże ciśnień. Druga, kolejowa, stoi przy ulicy Zacisze na tyłach dawnej lokomotywowni. Zbudowano ją w 1903 roku dla potrzeb Kolei Rzeszy Niemieckiej. Ma 30 metrów wysokości, a jej zbiornik pomieścił tysiąc metrów sześciennych wody.

Ta wieża nie jest obecnie dostępna dla zwiedzających – stoi zamknięta z kłódką na drzwiach. Budzi jednak zainteresowanie wśród pasażerów pociągów jadących z Wrocławia do Poznania, bo trudno ją przeoczyć z okna wagonu. Obiekt jest popularny wśród eksploratorów urbexowych i geocacherów.

Praktyczne informacje

Lokalizacja: Wieża ciśnień znajduje się przy ulicy Kościuszki w północnej części Leszna. To spokojna, zabytkowa dzielnica z dużą ilością zieleni.

Dojazd: Najłatwiej dojechać samochodem – w okolicy można znaleźć miejsce parkingowe. Komunikacją miejską trzeba sprawdzić aktualny rozkład jazdy autobusów MPK Leszno kierujących się w stronę ulicy Kościuszki.

Godziny otwarcia i ceny: Obiekt jest własnością Gminy Leszno i zarządzany przez Wodociągi Leszczyńskie. Wieża otwierana jest podczas specjalnych wydarzeń, takich jak Noc Muzeów. Dla grup zorganizowanych, szczególnie szkół, można umawiać wizyty po wcześniejszym kontakcie z Miejskim Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji. Warto zadzwonić lub napisać z wyprzedzeniem, by ustalić możliwość zwiedzania i ewentualne koszty.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie ekspozycji i wejście na górę wieży warto przeznaczyć około 45 minut do godziny. Dla dzieci, które chcą dokładnie przetestować wszystkie interaktywne eksponaty, może to być nawet półtorej godziny.

Dodatkowe atrakcje w okolicy: Leszno ma więcej do zaoferowania – warto połączyć wizytę w wieży z wizytą w Muzeum Okręgowym, spacer po rynku czy zobaczeniem barokowego kościoła św. Mikołaja. Dla rodzin z dziećmi ciekawą opcją jest też Park Miejski z placem zabaw.